انواع طرح های فرش ایرانی
1-طرح های آثار باستانی و ابنیه اسلامی
این طرح ها از ساختمان ها و کاشی کاری ها و اشکال هندسی و تزئینی بناها الهام گرفته شده است. در طول تاریخ طراحان فرش در طرح های اصلی دخل و تصرفاتی کرده و طرح های فرعی را به وجود آورده اند. معروف ترین این آثار عبارتند از مسجد شیخ لطف الله، محرابی کوفی، مسجد کبود، مقبره شیخ صفی، سردر امام زاده محروق، گنبد قابوس، مسجد شاه اصفهان، تخت جمشید، طاق بستان، طاق کسری (ایوان مدائن)، و زیرخاکی.
2-فرش های طرح شاه عباسی
اساس کلیه طرح های شاه عباسی بر مبنای کاربرد گل معروف شاه عباسی در این طرح است. در این طرح های گل های شاه عباسی به همراه بندهای ختائی و گاه تلفیق آنها با اسلیمی ها، انواع مختلفی از نقوش فرش را ارایه می دهند. در زیر، به تعدادی از معروف ترین انواع طرح های شاه عباسی در فرش بافی ایرانی اشاره می شود:
- لچک ترنج شاه عباسی: این طرح شامل گل های شاه عباسی به همراه الگوهای هندسی و هنری ترنجی است. این ترکیب از عناصر تاریخی و هنری باعث ایجاد فرش هایی با زیبایی استثنایی می شود.
- افشان شاه عباسی: این طرح شامل گل های شاه عباسی و الگوهای مشابه به همراه نقوش هندسی و هنری افشان است. طراحی های افشان با جزئیات دقیق و پیچیده، ظاهری بسیار شگفت آور دارند.
- شاه عباسی درختی: در این طرح، گل های شاه عباسی به شکل شاخه ها و درختان ترسیم می شوند. این نوع طرح ها دارای ارتباط با عناصر طبیعت و نمایانگر زیبایی و باروری محیط زیست هستند.
- شاه عباسی شیخ صفی: این طرح شامل ترکیبی از گل های شاه عباسی با تصویرهای مربوط به شیخ صفی الدین در قالب نقوش هنری است. این طرح ها به عنوان اثری از ترکیب عناصر دینی و هنری توجه بسیاری به خود جلب می کنند.
- شاه عباسی جانوری: در این طرح، گل های شاه عباسی به همراه تصاویر حیوانات و طیور ترکیب می شوند. این نوع طرح ها به عنوان نمایانگری از تنوع طبیعت و زندگی وحشی شناخته می شوند.
طرح های شاه عباسی در فرش بافی ایرانی نمادی از فرهنگ و هنر این دوره تاریخی و همچنین مهارت بالای هنرمندان ایرانی در تجسم این طرح ها می باشند. این فرش ها علاوه بر زیبایی شان، معنایی تاریخی و فرهنگی هم دارند.
3-فرش های طرح اسلیمی
شکل اصلی این طرح را شاخه های دورانی در میان برگ ها تشکیل می دهد. این شاخه ها، تجرید یافته طرح درخت می باشند. اسلیمی انواع بسیار زیادی دارد و معمولاً در بیشتر قالب ها این طرح تکرار می گردد اما در بعضی فرش ها این طرح مسلط است. معروف ترین اسلیمی ها، اسلیمی دهن اژدر است. در این نوع اسلیمی انتهای هر شاخه به دو بخش متقارن منشعب می گردد و به صورت فکین اژدها نشان داده می شود و روی ساقه شاخه ها جوانه هایی در نقاط مختلف تزئین شده است که بیشتر این جوانه ها را اسلیم می نامند. شاید کلمه اسلیمی از اسلیم به معنای جوانه باشد و شاید هم این لغت مصغر اسلامی باشد و می دانیم که در هنرهای اسلامی از این طرح بسیار استفاده شده است. طرح اسلیمی به لحاظ تغییرات و دخل و تصرف ها به گروه های فرعی مختلفی تقسیم می شود. برخی از این گروه های فرعی عبارتند از:
- اسلیمی بندی: در این نوع اسلیمی، بندها و نقش های مشابه به تصویر شاخه ها افزوده می شوند.
- اسلیمی شکسته: در این طرح، اسلیمی به شکل های تکه تکه و شکسته قرار می گیرند.
- اسلیمی لچک ترنج: این نوع اسلیمی ها شامل ترکیبی از شاخه های درختی و الگوهای ترنجی هستند.
- اسلیمی ترنج دار: این طرح ها به ترنج های تکراری و الگوهای هندسی تزئین شده اند.
- اسلیمی ماری: در این نوع اسلیمی، اسلیم ها به شکل هایی که به مارها شباهت دارند نمایان داده می شوند.
طرح های اسلیمی نمادی از طبیعت و زیبایی هنر ایرانی هستند و نشان دهنده تجسم هنرمندان در ایجاد طرح هایی با جزئیات پیچیده و زیبایی منحصر به فرد می باشند. این طرح ها علاوه بر جلب توجه به زیبایی شان، معنایی نیز از اهمیت فراوانی برخوردارند.
4-فرش های طرح افشان
در اين طرح كليه بندها و نگاره های فرش پيوستگی و ارتباط كاملی دارد. به نحوي كه به نظر مي رسد نقاش از هنگام شروع طرح تا پايان آن قلم از كاغذ برنداشته و يك ارتباط مداوم بين قسمت های مختلف نقش به وجود آورده . به عبارت ساده تر همان گونه كه از نام نقوش اين گروه پيداست، تمامی گل و برگ ها و بندهای موجود در طرح ،در متن فرش پراكنده و افشان شده اند. طرح های افشان اصولاً به گونه ای طراحي مي شوند كه هيچ يك از گل و برگ ها قرينه نداشته و اصول قرينه نگاری در آن وجود ندارد. طرح های افشان در انواع مختلفی وجود دارند، از جمله:
- افشان دسته گلی: در این طرح، گل ها به شکل دسته های چندگلی وجود دارند و به صورت متناوب و بدون قرینه تنظیم شده اند.
- افشان حیوان دار: در این نوع طرح، تصاویر حیوانات به صورت پراکنده و بدون قرینه در فرش نقش برده اند. این نقوش معمولاً به شکل آزاد درج شده اند.
- افشان ترنجی: این طرح ها شامل الگوها و ترنج های تکراری هستند که به صورت آزاد و بدون قرینه در فرش ایجاد می شوند.
- افشان ختایی: در این نوع طرح، بندها و نقوش مرتبط با فرش ختایی به صورت بی نظم و بدون قرینه درج می شوند.
طرح های افشان به عنوان یکی از اشکال آزاد و خلاقانه در هنر فرش بافی شناخته می شوند. این نوع طرح ها به هنرمندان امکان می دهد تا با آزادی خود، طرح هایی با تنوع و زیبایی بیشتر ایجاد کنند و عناصر هنری را به نحوی تلفیق کنند که به نتیجه ای بی نظیر و منحصر به فرد برسند.
5-فرش های طرح بته ای (بته جقه)
طرح بته ای تجرید یافته درخت سرو است. بته های سرکج فرش ایران که به بته جقه شهرت یافته است در این گونه طرح ها با اندازه و اشکال مختلف به چشم می خورد. معروف ترین طرح های بته ای شامل موارد زیر می شوند:
- بته جقه: طرح بته جقه به شکل های مختلف و با اندازه های متنوعی از درخت سرو تجریده شده است. این طرح بیشترین شهرت را در میان طرح های بته ای به دنبال دارد.
- بته شاخ گوزن: این طرح به شکل هایی از شاخه ها و گوزن ها ایجاد می شود و نمایانگر زیبایی و حیات وحش است.
- بته ترمه: طرح بته ترمه از ترمه ها و درختان به شکل طبیعی آنها الهام می گیرد.
- بته سرابندی: در این طرح، از مناظر آبی و سراب های آبی به عنوان عناصر طرح سازی استفاده می شود.
- بته خرقه ای: طرح بته خرقه ای با تجمع خرقه ها و الگوهای هندسی در فرش ایجاد می شود.
- بته قلمکار اصفهان: این طرح شامل ایجاد ترکیب های هنری و نقوش قلمکاری اصفهانی به شکل تجریدی از درخت سرو است.
- هشت گل: طرح هشت گل شامل گل ها و شاخه های درخت سرو به شکل آزاد و زیبا است.
- بته کردستانی یا هشت بته: این طرح از ترکیب هشت بته مختلف در یک طرح بزرگ بهره می برد.
- بته میر شکسته: این نوع طرح به شکل های تجریدی از شکل میر شکسته ایجاد می شود.
- بته لچک ترنج: در این طرح، ترنج ها به شکل های متنوع با ترکیب از آزادی و زیبایی ترسیم می شوند.
- بته سنندج: این طرح شامل تجریدی از اشکال مختلف درختان و مناظر سنندج است.
- بته افشاری: از عناصر و نمادهای مرتبط با فرهنگ افشاری به عنوان بخشی از طرح استفاده می شود.
- بته بازوبندی: این طرح به ترکیب های آزادی از بازوبندی ها و عناصر هنری مرتبط با این موضوع پرداخته است.
طرح های بته ای نمادی از زیبایی طبیعت و هنر ایرانی هستند و نشان دهنده مهارت بالای هنرمندان در ایجاد طرح هایی با تنوع و زیبایی منحصر به فرد می باشند. این طرح ها علاوه بر جلب توجه به زیبایی شان، معنایی نیز از اهمیت فراوانی برخوردارند.
6-فرش های طرح اقتباسی
فرش های طرح اقتباسی یک گروه از فرش ها هستند که به طرح هایی شبیه به طرح های فرش مناطق مرزی ایران و کشورهای همسایه و حتی سایر کشورها شباهت زیادی دارند. این شباهت ها به اصطلاح آن ها را "اقتباسی" می نامد. این طرح ها معمولاً تأثیرات فرهنگی و هنری از مناطق مختلف را به هم آمیزش داده و از الگوهای مختلفی الهام می گیرند. به عنوان نمونه، طرح های معروف مانند "قفقازی" و "گوبلنی" از جمله این طرح های اقتباسی هستند.
فرش های اقتباسی به عنوان یک انعکاس از تنوع فرهنگی و هنری در جهان هنر فرش بافی شناخته می شوند. این طرح ها علاوه بر زیبایی و کیفیت بافت، نمایانگر تبادل فرهنگی و همبستگی میان مردم مختلف از نقاط مختلف جهان هستند. از این رو، فرش های طرح اقتباسی می توانند جذابیت های فرهنگی و هنری متنوعی را به تصویر بکشند و به نمایش بگذارند.
7-فرش های طرح واگیره ای یا بندی
منظور از استعمال واژه بندی این است که یک قطعه کوچک از یک طرح در سرتاسر فرش چه از جهت طول و چه از سمت عرض تکرار گردد. چون این قطعات در مرحله تکرار به هم می پیوندند، آنرا بند بندی یا واگره می نامند. زیرمجموعه های این گروه شامل موارد زیر هستند:
- بندی اسلیمی: در این نوع بندی، از طرح ها و الگوهای اسلیمی به عنوان عناصر تکراری استفاده می شود.
- بندی پیچک: طرح های پیچک به صورت تکراری در سراسر فرش قرار می گیرند.
- بندی شکسته: این نوع بندی با استفاده از الگوهای شکسته تکرار می شود.
- بندی کتیبه ای: در این نوع بندی، از الگوهای مشابه به کتیبه های تاریخی استفاده می شود.
- بندی مستوفی: طرح ها به شکل مستوفی و تکراری در فرش قرار می گیرند.
- بندی ورامین یا میناخانی: از الگوهای ورامین یا میناخانی به عنوان عناصر تکراری در این نوع بندی استفاده می شود.
- بندی قالب خشتی یا لوزی: این طرح ها به شکل های خشتی یا لوزی تکرار می شوند.
- بندی ترنج دار: طرح ها با ترکیب الگوهای ترنج به صورت تکراری در فرش آمده و برجسته می شوند.
- بندی درختی: در این نوع بندی، الگوهای درختان به شکل تکراری در فرش قرار می گیرند.
- بندی قابقابی: از الگوهای قابقابی به عنوان عناصر تکراری در این نوع بندی استفاده می شود.
- بندی شیر شکری یا بازوبندی: این نوع بندی با استفاده از الگوهای شیر شکری یا بازوبندی تکراری در فرش ایجاد می شود.
- بندی سروی: طرح ها با تکرار موتیف های مرتبط با سرو در فرش قرار می گیرند.
- بندی آدمکی یا ملانصرالدین: این نوع بندی از الگوهای مرتبط با آدمک و ملانصرالدین به عنوان عناصر تکراری استفاده می کند.
- بندی بختیاری: از الگوهای مرتبط با فرهنگ بختیاری به عنوان عناصر تکراری در این نوع بندی استفاده می شود.
- بندی مجلسی: طرح ها به شکل مجلسی و تکراری در فرش قرار می گیرند.
- بندی خوشه انگوری: این نوع بندی با استفاده از الگوهای خوشه انگوری به شکل تکراری در فرش ایجاد می شود.
- بندی شاخه گوزن حیوان دار: طرح ها با الگوهای مرتبط با شاخه گوزن و حیوانات در فرش تکرار می شوند.
- بندی خاتم شیرازی: از الگوهای مرتبط با خاتم شیرازی به عنوان عناصر تکراری در این نوع بندی استفاده می شود.
- بندی دسته گل: در این نوع بندی، طرح ها به شکل دسته های گلی تکرار می شوند.
با استفاده از این تکنیک ها و طرح ها، فرش بافان می توانند فرش هایی با زیبایی و تنوع فرهنگی بی پایان ایجاد کنند.
8-فرش های طرح درختی
با وجودی که در طراحی فرش اساس کار را شاخه و برگ ها تشکیل می دهند ولی در طرح های درختی سعی شده است تا وجه تشابه زیاد با طبیعت حفظ گردد. طرح های معروف درختی عبارتند از:
- درختی جانوری یا حیوان دار: این طرح ها شباهت زیادی به طبیعت دارند و تصویر درختان در کنار حیوانات و جانوران را به تصویر می کشند. این طرح ها زیبایی و زندگی طبیعت را به فرش منتقل می کنند.
- درختی سبزی کار یا آب نما: طرح های این گروه به نمایش درختان سبز و مناظر آبی می پردازند. آنها تصویری از خوشاب و آب نماهای آرامش بخش را به فرش ایجاد می کنند.
- درختی ترنج دار: این طرح ها با استفاده از الگوهای ترنج، شکل گری و جزئیات درختان را به تصویر می کشند. ترنج ها به عنوان یک الگوی معمولی در این طرح ها به کار می رود.
- درختی سروی: طرح های سروی تمرکز خاصی بر روی تصویر درختان سرو دارند. این درختان به عنوان نمایانگر اصالت و طبیعت زیبای ایرانی در این طرح ها آمده اند.
- درختی گلدانی: این طرح ها شباهت زیادی به گلدان ها و گل ها دارند. آنها تصویری زیبا از گلدان های زینتی و گل های گوناگون به تصویر می کشند و جلوه ی طبیعت درون خانه ها را به فرش منتقل می کنند.
این طرح ها با جزئیات دقیق و طراحی های زیبا به نمایش طبیعت و زیبایی های آن می پردازند و از این رو در دنیای هنر فرش بافی جایگاه ویژه ای دارند.
9-فرش های طرح ترکمن یا بخارا
طرح فرش های ترکمن از لحاظ هندسی و شکستگی خطوط در ردیف طرح های ایلی و خاص مردم کوچ نشین است که بطور ذهنی و بدون نقشه بافته می شود. طرح های معروف در این دسته عبارتند از:
- ترکمنی قاب یمونی: این طرح ها دارای الگوهای هندسی با شکل های معمولاً یمونی یا مشابه آن هستند.
- ترکمنی شانه ای: طرح های شانه ای به نمایش الگوهای هندسی با استفاده از خطوط و شکل های شانه ای می پردازند.
- ترکمنی غزال گز (چشم آهو): این طرح ها شباهت زیادی به الگوهای پوست و پشم چشم آهو دارند و به عنوان یک عنصر تزئینی در فرش به کار می روند.
- ترکمنی آخال: طرح های آخال دارای الگوهای هندسی منحصر به فردی هستند که شباهتی به طرح های معمولی ندارند.
- ترکمنی چهار قاب: این طرح ها دارای چهار قاب با الگوهای هندسی می باشند.
- ترکمنی خورجینی: طرح های خورجینی با الگوهای هندسی خاصی طراحی می شوند که معمولاً از خطوط و زیگزاگ ها تشکیل شده اند.
- ترکمنی قاشقی: این طرح ها دارای الگوهای هندسی که شباهتی به طرح های قاشق دارند، هستند.
این طرح ها با استفاده از الگوهای هندسی، خطوط، و زیگزاگ ها طراحی می شوند و به عنوان یک نمایانگر از هنر و فرهنگ ترکمنی شناخته می شوند. طرح های ترکمن بافته های دست ساز زیبا و منحصر به فردی را به وجود می آورند که ارزش هنری بالایی دارند.
10-فرش های طرح شکارگاهی
بنیاد اصلی این گروه از طرح ها نمایش صحنه های شکار و شکارگاه است. به نحوی که در قسمت های مختلف طرح یک سوار کار با وسیله ای همانند تیر و کمان یا نیزه مشغول شکار آهو و یا سایر جانوران است. گروه های فرعی این طرح ها به شرح زیر هستند:
- شکارگاه درختی: در این نوع طرح، صحنه های شکار و شکارگاه به شکلی طبیعی و با تمرکز بر درختان به تصویر کشیده می شوند.
- شکارگاه ترنج دار: این طرح ها به صورتی متنوع با استفاده از الگوها و ترنج های مختلف نمایش داده می شوند.
- شکارگاه قابی: در این نوع طرح ها، قاب ها به عنوان عنصری مهم در شکارگاه نقش ایفا می کنند.
- شکارگاه لچک ترنج: این طرح ها با ترکیبی از الگوهای لچک و ترنجی شکارگاه را به تصویر می کشند.
- شکارگاه سراسری: در این نوع طرح ها، تمامی عناصر شکارگاه و شکار به یک تصویر سراسری تلفیق می شوند.
اگرچه این نوع طرح ها در گذشته به منظور نمایش تجربیات شکاری و طبیعت دوستی استفاده می شدند، اما در حال حاضر نیز از طرح های شکارگاهی به عنوان نقشه های تابلویی در فرش ها استفاده می شود. این طرح ها نه تنها نمایانگر تاریخ و فرهنگ شکار در ایران هستند، بلکه به عنوان آثار هنری زیبا و جذاب نیز شناخته می شوند.
11-فرش های طرح قابی (خشتی)
متن فرش در این طرح ها به قسمت ها یا قاب های مختلفی تقسیم گشته که به طور منظم در کنار هم قرار دارند و در داخل هر قاب با گل و برگ های مختلفی تزیین شده است. فرش خشتی نقش های اصیل و متنوع زیادی دارد که به برسی برخی از نقوش پرطرفدار آن می پردازیم:
- طرح باغ ارم: از جمله طرح های خشتی پرطرفدار و پرفروش، طرح باغ ارم است. این نوع فرش، حاشیه ندارد و در خشت های آن گلدان های زیبا با گل های متنوع به کار می رود.
- طرح کژال: نوع دیگری از نقشه های فرش خشتی، طرح کژال است. از ویژگی های این طرح، شلوغ بودن و پرنقش و نگار بودن است به طوری که تمامی بخش ها توسط خشت ها و قاب ها پر شده اند. در مرکز فرش نیز ترنج قرار می گیرد. درون هر خشت یا قاب، دسته هایی از گل های کوچک و زیبا قرار می گیرد که یک باغ پر از گل را تداعی می کند. به دلیل تراکم زیاد نقوش در این طرح فرش ، بهتر است آن را در محیط های خلوت و بزرگ استفاده کرد.
- طرح پیچک: طرح پیچک نیز نوع دیگری از طرح خشتی است که در اطراف قاب های آن، نقش افشان با رنگ بندی متوع و به کار می رود.
- طرح شکارگاه: یکی دیگر از طرح های شلوغ خشتی، طرح شکارگاه است. تفاوت این مدل با طرح کژال در این است که در مرکز این طرح نقش ترنج وجود ندارد. این مدل برای سبک های کلاسیک مناسب تر است.
- طرح باغ همایون: در مرکز این فرش ترنج قرار میگیرد و خشت های اطراف آن، طرح گلدان هایی با ظاهر یکسان است.
12-فرش های طرح گل فرنگ
کلیه طرح های این گروه بر مبنای گل های طبیعی به ویژه گل رز با رنگ های بسیار روشن نظیر زرد، آبی و سرخ می باشد. انواع طرح های گل فرنگ عبارتند از:
- گل فرنگ بیجار: این طرح دارای تزییناتی با گل های رز و الگوهای زیبا است که به طراحی فرش شکوه و جلال می بخشد.
- گل فرنگ دسته گلی: طراحی این نوع فرش به وسیله دسته های گلی و زیبایی های متعدد گل رز انجام می شود.
- گل فرنگ گل و بلبل: طراحی این فرش ها شامل ترکیب گل ها و نقوش بلبل می شود که به آن شکوه و زیبایی می بخشد.
- لچک و ترنج گل فرنگ: در این طرح، گل ها با الگوهای لچک و ترنج تزیین می شوند و زیبایی طرح را افزایش می دهند.
- افشان گل فرنگ: طراحی این نوع فرش با الگوهای افشان گل فرنگ و تزیینات معمولاً زرنگاری شده است.
فرش های طرح گل فرنگ با رنگ های روشن و الگوهای زیبا به نمایش زیبایی های طبیعی و گل های رز معروف ایرانی می پردازند. این فرش ها اغلب به عنوان نمایانگر زیبایی و زندگی در دنیای هنر فرش بافی شناخته می شوند.
13-فرش های گلدانی
درطرح گلدانی اغلب شکل گلدان در اندازه های مختلف به چشم می خورد. گاه یک گلدان بزرگ پر از گل تمام فرش را می پوشاند. گاه چند گلدان کوچک به طور متقارن در اطراف متن و یا دنبال هم سرتاسر متن را فرا می گیرد. گروه های فرعی این نوع طرح عبارتند از:
- گلدانی ختائی: در این نوع طرح، گلدان ها و تزیینات آنها به وسیله الگوهای ختائی تزیین می شوند.
- گلدانی دوطرفه: طراحی این فرش ها به وسیله گلدان ها و تزییناتی که از هر دو طرف فرش قابل مشاهده هستند، انجام می شود.
- گلدانی محرابی: در این نوع طرح، گلدان ها و تزیینات آنها به شکل محراب یا سمت کعبه قرار می گیرند.
- گلدانی سراسری: این فرش ها با تمرکز بر روی یک گلدان بزرگ و تزیینات اطراف آن طراحی می شوند.
- گلدانی ظل السلطان (گل و بلبل): این نوع طرح دارای ترکیبی از گلدان ها و بلبل های زیبا است که به تزیین فرش می پردازند.
- گلدانی حاج خاتمی: طراحی این نوع فرش با تمرکز بر روی شکل های گلدان و تزیینات آنها انجام می شود.
- گلدانی تکراری: در این طرح، یک الگو یا تزیین معین در چند نقطه مکرراً تکرار می شود.
- گلدانی لچک ترنج: طرح های لچک ترنج به شکل گلدان های زیبا و تزیینات مخصوص انجام می شوند.
- گلدانی یک طرفه: در این نوع طرح، گلدان و تزیینات آن تنها در یک طرف فرش واقع شده و از طرف دیگر فرش خالی است.
فرش های طرح گلدانی با تزیینات زیبا و متنوعی از گلدان ها و گل ها به تصویر کشیده می شوند. این طرح ها اغلب به عنوان نمایانگر زیبایی و خلاقیت در هنر فرش بافی شناخته می شوند.
14-فرش های طرح محرابی
طرح اصلی در این گروه بر مبنای محراب است. همان مکانی که در مساجد، مکان نماز گذاردن امام جماعت است. در این طرح ها معمولاً محراب را با تزئیناتی از قبیل قندیل، گلدان و حتی درختچه های کوچک می پوشانند و گاه دو طرف محراب را با ستون های بزرگی که سقف محراب بر روی آن قرار دارد نشان می دهند. انواع طرح های این گروه عبارتند از:
- محرابی قندیلی: در این نوع طرح، محراب با تزئیناتی از قندیل ها و نقوش چشم اندازی زیبا پوشانده می شود.
- محرابی گلدانی: در این طرح، محراب با گلدان ها و نقوش گلدانی تزئین می شود، که به آن زیبایی و رنگارنگی می بخشد.
- محرابی درختی: در این نوع طرح، محراب با درختچه ها و نقوشی که از شاخه ها و برگ های درختچه ها الهام گرفته اند، تزئین می شود.
فرش های طرح محرابی با تزئینات معنوی و مذهبی، زیبایی های فرهنگ اسلامی را به تصویر می کشند و به عنوان نمایانگر ارتباط میان هنر، مذهب و مکان های مذهبی شناخته می شوند.
15-فرش های طرح ماهی درهم
طرح ماهی درهم از قدیمی ترین و رایج ترین طرح های فرش ایران است. این طرح اغلب به صورت یک واگیره می باشد و بافنده همان واگیره را در طول و عرض فرش تکرار می کند. در این طرح یا واگیره یک حوض به صورت لوزی باچهار برگ، ماهی در اطراف آن مشاهده می شود. طرح ماهی درهم در نقاط مختلف ایران با نام های مختلف شناخته می شود. مهم ترین انواع طرح ماهی درهم عبارتند از:
- ماهی هراتی: در این نوع طرح، ماهی های زیبا با تزیینات و رنگ های چشمگیر اطراف حوضه لوزی قرار می گیرند.
- ماهی فراهان: طراحی ماهی درهم در فراهان به ویژه شناخته شده است و ماهی هایی با طرحات مختلف تصویرسازی می شوند.
- ماهی زنبوری: این نوع طرح ماهی درهم با طراحی های خاص و زیبا از ماهی ها و حوضه ها شناخته می شود.
- ماهی کردستان: طراحی ماهی درهم در مناطق کردستان با ویژگی های خاص خود مشهور است و ماهی ها با طرحات کردی تزیین می شوند.
- زیره ماهی: این نوع طرح ماهی درهم دارای نقوش ساده تری است که بافندگان از آن برای تزئین فرش ها استفاده می کنند.
فرش های طرح ماهی درهم با طراحی زیبا و شناخته شده خود به عنوان یکی از نمادهای هنر و فرهنگ ایران شناخته می شوند و در تزئین فرش ها از آن ها بهره برداری می شود.
16-فرش های طرح محرمات
طرح محرمات به طرح هایی در فرش اطلاق می گردد که قطعاتی از یک نقشه در طول فرش تکرار می گردد و عرض فرش در متن به چند ردیف تقسیم می گردد و هر ردیف آن از رنگ و طرح مشخص از ابتدا تا انتهای فرش ادامه پیدا می کند و به طور راه راه ترسیم می گردد. این طرح در بعضی از نقاط ایران به نام قلمدانی مشهور است. گروه های فرعی طرح محرمات عبارتند از:
- قلمدانی سراسری: در این نوع طرح محرمات، ردیف های مختلف فرش با طرح یکسان و با تکرار مشابهی تزئین می شوند.
- گل ریز با زمینه یک رنگ: در این نوع طرح، زمینه فرش یک رنگ است و نقوش گل ریزی بر روی آن ترسیم می شوند.
- بته با زمینه الوان: طراحی بته با زمینه های متنوع و رنگارنگ انجام می شود، که به فرش زیبایی و تنوع می بخشد.
فرش های طرح محرمات با تنوع رنگی و طرحات متفاوت، زیبایی و شکوهی خاص به داخل فرش می آورند و به عنوان یکی از طرح های محبوب فرش ایرانی شناخته می شوند.
دراین طرح از انواع اشکال هندسی استفاده می شود، معمولاً خطوط زاویه دارند و بطور دورانی و قوسی شکل حرکت نمی نمایند. گروه های فرعی این طرح عبارتند از:
- هندسی بندی قابی: در این نوع طرح هندسی، از خطوط و اشکال هندسی در قاب های مختلف استفاده می شود.
- هندسی ترنجدار: در این طرح، از ترنج ها و اشکال هندسی مشابه در طول و عرض فرش استفاده می شود.
- هندسی محرمات: این نوع طرح هندسی از تکرار مشابه یک نقشه در طول فرش تشکیل شده است.
- هندسی لچک ترنج (شاخه شکسته): در این طرح هندسی، از ترنج هایی با شاخه های شکسته استفاده می شود.
- هندسی کف ساده: این نوع طرح هندسی از تکرار ساده خطوط و اشکال هندسی در کل فرش تشکیل شده است.
- هندسی خطائی: در این طرح هندسی، خطوط و زوایای مختلف به عنوان الگوهای طراحی استفاده می شوند.
- هندسی ستاره (موزاییک): این نوع طرح هندسی از ترکیب مختلف اشکال هندسی به صورت موزاییکی تشکیل شده است.
- هندسی خاتم شیرازی: طرح های هندسی در این گروه از تزئینات خاتمی شیرازی الهام می گیرند.
- هندسی جوشقانی: این نوع طرح هندسی از تکرار الگوهای هندسی مختلف در طول فرش تشکیل شده است.
فرش های با طرح هندسی اغلب به دلیل ساختار هندسی و نظمی که دارند، طرح های محبوبی در دنیای فرش بافی محسوب می شوند و می توانند
